Sau nhiều năm sử dụng pa lăng xích để nâng máy móc, thiết bị và vật tư trong nhà xưởng, tôi nhận thấy đây là một trong những thiết bị nâng hạ khá bền nếu được sử dụng đúng cách. Không có motor hay hệ thống điện phức tạp nên nhiều người nghĩ pa lăng kéo tay gần như không cần chăm sóc nhiều.
Thực tế tôi lại thấy ngược lại. Những chiếc pa lăng kéo nặng, xích chạy không đều, phanh giữ tải kém hay bánh răng nhanh mòn thường ít nhiều liên quan đến cách sử dụng và bảo dưỡng. Dưới đây là những việc tôi thường làm để bảo dưỡng pa lăng xích kéo tay trong quá trình sử dụng.
Vì sao luôn chú ý bảo dưỡng pa lăng xích kéo tay?
Với tôi, mục đích của bảo dưỡng không đơn giản là làm cho chiếc pa lăng trông sạch hơn. Quan trọng hơn là phát hiện những dấu hiệu bất thường trước khi chúng trở thành vấn đề lớn.
Một chiếc pa lăng xích kéo tay có thể vẫn nâng được hàng nhưng xích đã mòn, móc bắt đầu biến dạng hoặc cơ cấu phanh không còn hoạt động ổn định như trước.
Nếu chỉ đợi đến lúc pa lăng không kéo được mới sửa thì thường đã quá muộn.
Tôi thường coi bảo dưỡng là một phần của quá trình sử dụng chứ không phải công việc chỉ thực hiện khi máy hỏng.
Xích tải là bộ phận cần kiểm tra đầu tiên
Nếu phải chọn một bộ phận cần quan tâm nhất khi bảo dưỡng pa lăng xích kéo tay, tôi sẽ chọn xích tải.
Tôi thường kéo xích ra và quan sát từng đoạn, đặc biệt là khu vực thường xuyên đi qua bánh tải. Những dấu hiệu tôi chú ý gồm:
- Mắt xích bị biến dạng hoặc kéo dài bất thường.
- Bề mặt xích mòn rõ rệt.
- Có vết nứt, ăn mòn hoặc gỉ nghiêm trọng.
- Xích bị xoắn.
- Các mắt xích chạy qua bánh tải không còn đều.
Tôi không có thói quen tự hàn lại một mắt xích tải đã hỏng. Nếu kiểm tra cho thấy xích vượt giới hạn mòn hoặc biến dạng mà nhà sản xuất quy định, phương án của tôi là thay đúng loại xích tương thích với pa lăng.
Xích là chi tiết trực tiếp chịu tải nên đây không phải vị trí thích hợp để sửa chữa theo kiểu tạm thời.
Vệ sinh và bôi trơn xích đúng cách
Xích tải làm việc khô trong thời gian dài thường có độ ma sát lớn hơn và dễ bị mài mòn tại các điểm tiếp xúc giữa hai mắt xích.
Vì vậy, sau khi vệ sinh, tôi thường bôi trơn xích theo khuyến cáo của nhà sản xuất. Không cần đổ dầu quá nhiều đến mức xích lúc nào cũng ướt sũng. Một lớp bôi trơn phù hợp tại các bề mặt tiếp xúc thường hữu ích hơn.
Có một điểm tôi đặc biệt lưu ý: không tự ý bôi dầu mỡ vào cơ cấu phanh.
Ma sát là một phần quan trọng trong hoạt động của nhiều cơ cấu phanh pa lăng kéo tay. Dầu mỡ lọt vào bề mặt ma sát có thể ảnh hưởng đến khả năng giữ tải.
Đừng chỉ nhìn xích mà quên kiểm tra móc
Tôi từng gặp nhiều chiếc pa lăng có thân và xích vẫn khá tốt nhưng móc tải đã bị há rộng do thường xuyên nâng sai tải hoặc chịu lực không đúng hướng.
Khi bảo dưỡng pa lăng xích kéo tay, tôi kiểm tra cả móc trên và móc dưới.
Điều đầu tiên là quan sát xem móc có bị cong, xoắn, nứt hay biến dạng hay không. Sau đó tôi kiểm tra chốt an toàn xem còn đóng mở bình thường và trở về đúng vị trí hay không.
Tôi cũng quan sát phần cổ móc và vị trí liên kết với cụm pa lăng.
Nếu móc đã biến dạng rõ rệt, tôi không cố nắn lại rồi tiếp tục sử dụng. Với chi tiết chịu lực, việc thay thế đúng phụ tùng luôn khiến tôi yên tâm hơn.
Phanh pa lăng cần phải được kiểm tra liên tục
Pa lăng nâng được tải là một chuyện, nhưng giữ tải ổn định khi ngừng kéo lại là chuyện khác.
Bởi vậy, phanh luôn nằm trong danh sách kiểm tra của tôi.
Sau khi bảo dưỡng, tôi thường thử pa lăng không tải trước, sau đó thực hiện thử tải theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất và quy trình an toàn áp dụng tại nơi làm việc.
Nếu tải có hiện tượng tụt bất thường, phanh phản ứng không ổn định hoặc bên trong pa lăng xuất hiện tiếng động lạ, tôi sẽ ngừng sử dụng để kiểm tra.
Tôi không tháo sâu cơ cấu phanh nếu không có tài liệu kỹ thuật, dụng cụ và chuyên môn phù hợp. Với bộ phận liên quan trực tiếp đến khả năng giữ tải, sửa sai đôi khi nguy hiểm hơn chưa sửa.
Bánh răng và các chi tiết bên trong cần được kiểm tra định kỳ
Không phải lần bảo dưỡng nào tôi cũng tháo toàn bộ pa lăng.
Việc tháo vỏ, kiểm tra bánh răng, phanh, trục và các chi tiết bên trong nên thực hiện theo hướng dẫn của nhà sản xuất và bởi người có chuyên môn phù hợp.
Khi kiểm tra sâu, các dấu hiệu đáng chú ý là bánh răng mòn bất thường, răng bị sứt, chi tiết lỏng hoặc lượng chất bôi trơn không còn phù hợp.
Một lỗi tôi không khuyến khích là tự tháo pa lăng nhưng không ghi nhớ đúng vị trí từng chi tiết. Lắp sai cơ cấu phanh hoặc bộ truyền động có thể khiến thiết bị vẫn chạy nhưng không còn đảm bảo khả năng làm việc như thiết kế.
Xem thêm: 7 lưu ý khi sử dụng pa lăng xích kéo tay để đảm bảo an toàn
Bao lâu bảo dưỡng pa lăng một lần?
Tôi không áp dụng một mốc thời gian cố định cho tất cả pa lăng xích kéo tay.
Một chiếc pa lăng sử dụng vài lần mỗi tháng rõ ràng khác với chiếc phải nâng hàng liên tục trong xưởng. Môi trường nhiều bụi, độ ẩm cao hoặc có yếu tố ăn mòn cũng cần được kiểm tra thường xuyên hơn.
Tôi thường chia thành hai mức: Kiểm tra nhanh trước khi sử dụng và kiểm tra/bảo dưỡng định kỳ theo hướng dẫn của nhà sản xuất, tần suất làm việc và điều kiện môi trường.
Trước mỗi lần nâng, tôi thường nhìn nhanh theo thứ tự:
Điểm treo → Móc → Xích tải → Phanh → Tải cần nâng → Khu vực làm việc.
Một chiếc pa lăng tốt có thể sử dụng trong thời gian dài, nhưng độ bền còn phụ thuộc rất nhiều vào người vận hành. Với tôi, bảo dưỡng tốt nhất luôn bắt đầu từ việc quan sát chiếc pa lăng trước mỗi lần đặt tải lên móc.
